Vraag je je af: wat is eigen risico zorgverzekering? Grote kans dat je het tegenkomt zodra er een ziekenhuisrekening binnenkomt of je medicijnen ophaalt bij de apotheek. Het eigen risico is het deel van de zorgkosten uit het basispakket dat je eerst zelf betaalt, voordat je zorgverzekeraar vergoedt. Klinkt zakelijk, maar het raakt je portemonnee direct. Daarom is het handig om precies te weten hoe dit werkt.
In dit artikel nemen we je stap voor stap mee: wat valt er onder het eigen risico, wanneer betaal je het wél of juist niet, en hoe zit het met uitzonderingen en behandelingen die over de jaargrens lopen? Je krijgt duidelijke voorbeelden en praktische uitleg. Geen advies over wat je moet kiezen, wél de informatie om zelf scherp te vergelijken en de regels te begrijpen. Zo houd jij grip op je zorgkosten.
Wat is het eigen risico van de zorgverzekering?
Het eigen risico is het bedrag dat je zelf betaalt voor zorg uit de basisverzekering, voordat de verzekeraar de resterende kosten vergoedt. Het geldt voor iedereen vanaf 18 jaar en loopt per kalenderjaar. De overheid stelt het verplichte bedrag jaarlijks vast. In 2026 is het verplicht eigen risico € 385 per persoon. Daarna worden vergoeding en eventuele eigen bijdragen verrekend volgens de polisvoorwaarden.
Belangrijk: het eigen risico staat los van je maandelijkse zorgpremie. Je betaalt dus altijd premie, óók als je in een jaar geen zorg gebruikt en dus geen eigen risico hoeft te betalen.
Hoe werkt het per kalenderjaar?
Het zorgjaar loopt van 1 januari tot en met 31 december. Alle zorgkosten die onder het eigen risico vallen, worden in dat jaar bij elkaar opgeteld tot maximaal het eigen risico-bedrag. Is je eigen risico op? Dan vergoedt je verzekeraar de verdere kosten uit de basisverzekering (rekening houdend met de polisvoorwaarden en eventuele eigen bijdragen).
Voorbeeld: eerste zorgmoment in het jaar
- Je haalt in maart medicijnen op en laat in mei bloed prikken. Totaal aan zorgkosten die onder het eigen risico vallen: € 240. Je betaalt die € 240 zelf.
- In september volgt ziekenhuiszorg van € 700. Je betaalt de resterende € 145 om je eigen risico van € 385 vol te maken. De resterende € 555 wordt volgens je polis vergoed door de zorgverzekeraar.
Behandeling over de jaargrens
Start je behandeling in december en loopt die door in het volgende jaar? Dan kan het zijn dat er zorgtrajecten (DBC’s in het ziekenhuis) worden gesplitst. Daardoor betaal je mogelijk in beide kalenderjaren eigen risico. De startdatum en de manier waarop het ziekenhuis de behandeling declareert, zijn hierin bepalend.
Wanneer betaal je wél en wanneer níet eigen risico?
Wel eigen risico (voorbeelden)
- Ziekenhuiszorg (polikliniek, dagbehandeling, operatie)
- Diagnostiek zoals röntgenfoto’s en laboratoriumonderzoek (bloedprikken)
- Geneesmiddelen die uit de basisverzekering worden vergoed
- Vervoer per ambulance (wanneer vergoed uit het basispakket)
Geen eigen risico (voorbeelden)
- Huisartsenzorg (inclusief huisartsenpost)
- Verloskundige zorg en kraamzorg
- Programma’s zoals de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) en stoppen-met-roken-begeleiding
- Bepaalde vormen van ketenzorg bij chronische aandoeningen (bijvoorbeeld diabetes type 2)
- Bepaalde prenatale onderzoeken (zoals NIPT/20-wekenecho) conform actuele regelgeving
- Nacontroles en reiskosten bij orgaandonatie
Kinderen tot 18 jaar betalen geen eigen risico voor zorg uit het basispakket. Word je 18? Dan ga je zelf een zorgverzekering afsluiten en vanaf de maand na je verjaardag geldt (naar rato) het eigen risico.
Aanvullende verzekering
Gebruik je zorg uit een aanvullende verzekering, dan geldt er géén eigen risico. Wel kunnen er maximale vergoedingen of eigen bijdragen van toepassing zijn. Check de voorwaarden van je aanvullend pakket voor details.
Verplicht en vrijwillig eigen risico
Er zijn twee soorten eigen risico:
- Verplicht eigen risico: door de overheid vastgesteld, in 2026 € 385 per jaar.
- Vrijwillig eigen risico: je kunt dit bovenop het verplichte bedrag verhogen met bijvoorbeeld € 100, € 200, € 300, € 400 of € 500. Hoe hoger het vrijwillig eigen risico, hoe lager doorgaans je maandpremie. Daar staat tegenover dat je mogelijk meer zelf betaalt als je zorg nodig hebt.
Let op: de keuze voor vrijwillig eigen risico maak je per jaar. Lees goed de polisvoorwaarden en bedenk dat het bedrag voor een volledig kalenderjaar geldt.
Voorbeeld vrijwillig eigen risico
- Je kiest een vrijwillig eigen risico van € 300. Je totale eigen risico is dan € 385 + € 300 = € 685.
- Maak je in dat jaar € 600 aan eigen-risicokosten? Dan betaal je die € 600 zelf. Je hebt daarna nog € 85 eigen risico openstaan.
- Daarna worden vergoedingen normaliter volgens je polis verrekend.
Eigen risico versus eigen bijdrage
Dit zijn twee verschillende dingen:
- Eigen risico: het vaste bedrag per jaar dat je eerst zelf betaalt voor de meeste zorg uit de basisverzekering.
- Eigen bijdrage: een wettelijke of polisgebonden bijdrage die je voor bepaalde zorg of hulpmiddelen betaalt (bijvoorbeeld een percentage of vast bedrag). Als er én eigen bijdrage én eigen risico geldt, wordt meestal eerst de eigen bijdrage gerekend en daarna het eigen risico.
Voorbeeld met eigen bijdrage
Stel: een hulpmiddel kost € 1.000 en de eigen bijdrage is 25% (= € 250). Dan blijft € 750 over. Valt dit onder het eigen risico? Dan wordt dat vervolgens verrekend met je nog openstaande eigen risico.
Rekenvoorbeelden die je snel duidelijkheid geven
Scenario 1: eerste zorg van het jaar
- Kosten ziekenhuisbezoek: € 500 (basisverzekering).
- Je betaalt eerst je volledige eigen risico van € 385.
- De resterende € 115 wordt volgens je polis vergoed en afgerekend met de verzekeraar.
Scenario 2: eigen risico deels verbruikt
- Je hebt eerder in het jaar € 150 aan eigen risico betaald.
- Nieuwe kosten: € 300 (basisverzekering). Nog open eigen risico: € 235.
- Je betaalt € 235 zelf, de verzekeraar vergoedt € 65 volgens de polis.
Scenario 3: vrijwillig eigen risico en eigen bijdrage
- Vrijwillig eigen risico: € 200 (totaal € 585). Eerder betaald: € 100. Open: € 485.
- Kosten hulpmiddel: € 1.000 met € 130 eigen bijdrage. Rest: € 870.
- Je betaalt € 485 aan openstaand eigen risico; de verzekeraar vergoedt de rest conform de polis.
18 jaar worden: wat verandert er?
Tot je 18e is er geen eigen risico voor zorg uit het basispakket. Vanaf de maand na je 18e verjaardag geldt het eigen risico naar rato voor de rest van het kalenderjaar. Ook ga je zelf een basisverzekering afsluiten. Wil je weten wat er precies komt kijken bij overstappen op je 18e? Lees meer in zorgverzekering 18 jaar: wanneer aanvragen en hoe?.
Wanneer en hoe betaal je het eigen risico?
In de praktijk werkt het zo:
- Declareert de zorgverlener rechtstreeks bij je verzekeraar? Dan ontvang jij later (vaak periodiek) een factuur voor het deel dat onder jouw eigen risico valt.
- Dien je zelf een nota in? Dan verrekent de verzekeraar het eigen risico met de vergoeding.
- De afhandeling kan even duren, bijvoorbeeld bij ziekenhuiszorg. Het ziekenhuis mag pas declareren na afronding of na een vaste periode van het behandeltraject. Daardoor kan je rekening later komen.
Gespreid betalen of vooraf voldoen
Veel verzekeraars bieden mogelijkheden om het eigen risico vooraf of in termijnen te betalen. De opties en voorwaarden verschillen per verzekeraar. Controleer je polis of neem contact op met je verzekeraar als je gespreid wilt betalen.
Veelgemaakte misverstanden
- “Bij de huisarts betaal je altijd eigen risico.” Niet waar: huisartsenzorg valt doorgaans buiten het eigen risico. Voor doorverwijzingen of aanvullend onderzoek kan dit anders zijn.
- “Aanvullende verzekering telt mee voor het eigen risico.” Nee, eigen risico geldt voor de basisverzekering. Aanvullend heeft andere spelregels, zoals limieten of eigen bijdragen.
- “Je betaalt in één keer aan het begin van het jaar.” Alleen als je daarvoor kiest. Standaard betaal je wanneer er declareerbare zorgkosten zijn gemaakt.
- “Een behandeling in december betekent geen eigen risico in het volgende jaar.” Dat kan wel, afhankelijk van hoe het zorgtraject (DBC) wordt afgesloten en hervat.
Eigen risico en vergelijken: waar letten mensen vaak op?
Zonder een keuze te adviseren, dit zijn overwegingen die consumenten vaak meenemen bij het vergelijken:
- Financiële buffer: kun je een (onverwachte) rekening voor eigen risico opvangen?
- Verwachte zorg: verwacht je veel of juist weinig zorg uit de basisverzekering? Onzekerheden horen erbij; voorwaarden geven houvast.
- Premiestructuur: vrijwillig eigen risico verlaagt doorgaans je premie, maar vergroot je mogelijke eigen kosten bij zorggebruik.
- Polisvoorwaarden: kijk naar vergoedingen, gecontracteerde zorg en eventuele eigen bijdragen.
Wil je de belangrijkste begrippen en keuzemogelijkheden nog eens rustig doornemen? Bekijk wat is een zorgverzekering: uitleg, kosten en keuzes. Oriënteer je op overstappen of aanpassen? Check de actuele data in tot wanneer overstappen: deadlines 2026 en lees meer over opties in zorgverzekering aanpassen: deadlines en opties.
Specifieke situaties en handige weetjes
Spoedeisende hulp en eigen risico
Een bezoek aan de huisartsenpost valt onder huisartsenzorg en is doorgaans géén eigen risico. Spoedeisende hulp in het ziekenhuis (SEH) valt wél onder de basisverzekering en telt in de regel mee voor het eigen risico. Vervoer per ambulance wanneer vergoed uit het basispakket telt meestal ook mee.
Declaratie duurt lang: hoe kan dat?
Ziekenhuizen werken met zorgtrajecten (DBC’s). Zo’n traject kent vaste periodes. Pas na afsluiting wordt er gedeclareerd. Daarom kan je rekening later komen en lijkt het soms alsof je “ineens” eigen risico moet betalen voor zorg die je maanden eerder ontving.
Een jaar bijna voorbij: wat nu?
Eigen risico is aan het kalenderjaar gekoppeld. Heb je weinig zorg gebruikt? Dan betaal je mogelijk niets of slechts een deel van het eigen risico. Op 1 januari start een nieuw jaar en loopt het eigen risico opnieuw op vanaf € 0.
Reizen en zorg
Krijg je in het buitenland zorg vergoed uit je basisverzekering, dan kan het eigen risico van toepassing zijn. Voor niet-medische reisrisico’s (zoals bagage of annulering) heb je een aparte verzekering nodig. Lees meer over de rolverdeling in waarom een reisverzekering naast je zorgverzekering?.
Checklist: snel inzicht in jouw situatie
- Leeftijd 18+? Dan geldt eigen risico voor basiszorg.
- Staat je zorg onder het basispakket? Dan kan eigen risico meespelen.
- Betreft het huisartsenzorg, kraamzorg, verloskunde of GLI? Dan geen eigen risico.
- Eigen bijdrage? Eerst eigen bijdrage, daarna eventueel eigen risico.
- Behandeling over de jaargrens? Mogelijk in beide jaren eigen risico.
- Vrijwillig eigen risico? Onthoud: lagere premie, mogelijk hogere eigen kosten bij zorggebruik.
Samengevat
Het eigen risico is een helder principe: eerst een vast bedrag zelf betalen voor basiszorg, daarna vergoedt je verzekeraar de resterende kosten volgens de polis. Met de voorbeelden en uitleg hierboven heb je de belangrijkste regels en uitzonderingen paraat. Zo kun je voorwaarden beter lezen en bewuster vergelijken. Voor updates en handige tips kun je ook onze nieuwsblog volgen.
Je weet nu wat het eigen risico van je zorgverzekering is, wanneer je het betaalt en welke uitzonderingen er zijn. Ook heb je gezien hoe verplicht en vrijwillig eigen risico zich tot elkaar verhouden en hoe eigen bijdragen worden verrekend. Met die kennis kun jij polisvoorwaarden makkelijker lezen en je keuzes beter afwegen. Wil je premies en voorwaarden bekijken? Check onze vergelijker.
Wat is het eigen risico van de zorgverzekering precies?
Het eigen risico is het bedrag dat je zelf betaalt voor zorg uit de basisverzekering. Pas nadat je dit bedrag hebt verbruikt, vergoedt de verzekeraar de resterende kosten volgens je polis. Als je je afvraagt “wat is eigen risico zorgverzekering”, onthoud dan: het is een jaarlijks bedrag (vanaf 18 jaar) dat per kalenderjaar opnieuw start.
Wanneer betaal ik wel en wanneer geen eigen risico?
Je betaalt eigen risico voor de meeste basiszorg, zoals ziekenhuisbezoeken, diagnostiek en geneesmiddelen. Je betaalt géén eigen risico voor onder meer huisartsenzorg, verloskundige zorg en kraamzorg, GLI en sommige vormen van ketenzorg. De precieze uitzonderingen staan in je polis. Dit hoort bij de kern van “wat is eigen risico zorgverzekering”.
Waarom betaal ik soms in twee jaren eigen risico voor één behandeling?
Dat kan gebeuren als een behandeling over de jaargrens loopt en het ziekenhuis de zorg in losse trajecten (DBC’s) declareert. Start een nieuw traject in het nieuwe jaar, dan valt dat onder het nieuwe kalenderjaar en dus onder het eigen risico van dat jaar. Dit is onderdeel van hoe “wat is eigen risico zorgverzekering” in de praktijk werkt.
Hoe verschilt eigen risico van een eigen bijdrage?
Eigen risico is het vaste bedrag dat je eerst zelf betaalt voor basiszorg. Een eigen bijdrage is een apart bedrag of percentage dat je voor bepaalde zorg of hulpmiddelen betaalt. Geldt allebei? Dan wordt meestal eerst de eigen bijdrage verrekend en daarna het eigen risico. Dit onderscheid is belangrijk binnen “wat is eigen risico zorgverzekering”.
Geldt het eigen risico ook als ik 18 word?
Ja, vanaf de maand na je 18e verjaardag geldt het eigen risico naar rato voor de rest van dat kalenderjaar. Tot 18 jaar is er geen eigen risico voor basiszorg. Dit hoort bij de basisuitleg van “wat is eigen risico zorgverzekering” en helpt je bij de overgang naar je eerste eigen polis.
Kan ik het eigen risico vooraf of in termijnen betalen?
Bij veel verzekeraars kun je kiezen voor vooraf betalen of gespreid in termijnen. De mogelijkheden en voorwaarden verschillen per verzekeraar. Controleer je polis of vraag je verzekeraar naar de opties. Dit verandert niets aan “wat is eigen risico zorgverzekering”, maar het kan de manier van betalen voor jou makkelijker maken.
